
OKK: FOROOM ma już ponad 20 lat. Kiedy patrzysz na siebie jako młodego architekta, który w 2005 roku zakładał pracownię, co powiedziałbyś mu dzisiaj? Co przez te dwie dekady zmieniło się najbardziej w Twoim myśleniu o architekturze?
Bartłomiej Grotte: Własną praktykę projektową chciałem mieć odkąd pamiętam i nie czekałem długo na realizację tego marzenia, pracownię założyłem właściwie od razu po studiach. To był wielki eksperyment – na początku nie wiedziałem w jakich projektach będziemy się specjalizować, nie miałem pojęcia czy będziemy mieli zlecenia, jak będzie wyglądała pracownia za kilka lat. Mimo braku jasno określonego planu, zdecydowałem się spróbować. Najważniejsze było dla mnie móc samodzielnie projektować. Po ponad dwudziestu latach w branży wiem już, że architektura jest sztuką kompromisu. I nie mam na myśli tylko kompromisów projektowych. To również kompromisy związane z inwestorem, budżetem, przepisami, procesem realizacji czy funkcjonowaniem pracowni. Gdybym miał coś powiedzieć temu młodemu architektowi z 2005 roku, powiedziałbym przede wszystkim – nie bój się wyzwań. Szukaj rozwiązań i nie przywiązuj się nadmiernie do porażek. W projektowaniu bardzo rzadko coś jest ostatecznie stracone. Jeżeli jedno rozwiązanie nie działa, zawsze można znaleźć inne. Niepowodzenia też nam coś dają, pozwalają dostrzec rzeczy, których wcześniej nie potrafiliśmy zobaczyć. Dzisiaj wiem, że architektura wymaga cierpliwości i że wiele rzeczy, które w momencie projektowania wydają się najważniejsze, po kilku czy kilkunastu latach okazują się drugorzędne. Budynek potrzebuje czasu, żeby można było go ocenić. Dopiero kilka lat po budowie nabieramy konieczny dystansu – wiemy już, jak obiekt się starzeje czy jak funkcjonuje w kontekście miejsca.
OKK: Powiedziałeś przy okazji projektu OH! Praga, że budynek powinien mieć „świadomość tego, gdzie powstaje”. Co dla Ciebie znaczy architektura świadoma miejsca? Czy dobry budynek powinien być niemożliwy do przeniesienia gdziekolwiek indziej?
Bartłomiej Grotte: kontekst jest dla mnie jednym z podstawowych punktów wyjścia do projektowania. Każde miejsce ma swoją specyfikę i dobrze jest ją najpierw zrozumieć, zanim zacznie się projektować. W przypadku OH! Praga mieliśmy do czynienia z bardzo charakterystycznym kontekstem. Z jednej strony ciąg zabudowy z tzw. „wielkiej płyty” wzdłuż Radzymińskiej, z drugiej – historyczna zabudowa Konesera. Nie chcieliśmy ani kopiować istniejącej architektury, ani tworzyć obiektu, który będzie demonstracyjnie odcinał się od otoczenia. Szukaliśmy sposobu, żeby tą wielokontekstowość miejsca połączyć. Nie przekonuje mnie architektura „spadochronowa” – taka, którą można postawić w dowolnym miejscu i która wszędzie wyglądałaby tak samo. Nie oznacza to oczywiście, że budynek musi dosłownie powtarzać lokalne formy czy materiały. Chodzi raczej o to, żeby wynikał z konkretnej sytuacji. W każdym miejscu można znaleźć coś, co definiuje jego charakter: skalę, rytm zabudowy, relacje z ulicą, sposób użytkowania przestrzeni, historię, materiały. Rolą architekta jest te rzeczy rozpoznać i przetworzyć, niekoniecznie cytować.
OKK: Architektura jest sztuką kompromisu: między wizją architekta, oczekiwaniami inwestora, budżetem, przepisami i potrzebami przyszłych użytkowników. Gdzie jest granica kompromisu, której jako architekt nie chcesz przekraczać?
Bartłomiej Grotte: Rzeczywiście, architektura jest sztuką kompromisu. Ale dobry projekt nie polega na tym, żeby po prostu zsumować oczekiwania wszystkich uczestników procesu. Chodzi o znalezienie między nimi właściwej równowagi. Dlatego bardzo ważna jest rozmowa: z inwestorem, jego doradcami, projektantami branżowymi, osobami odpowiedzialnymi za budżet. Im wcześniej rozmawiamy o rzeczywistych ograniczeniach, tym mniej pojawia się później przypadkowych kompromisów. Problem pojawia się, kiedy jeden element zaczyna całkowicie dominować nad pozostałymi. Jeżeli budżet całkowicie podporządkowuje sobie projekt, jeżeli funkcja eliminuje jakość przestrzeni albo forma zaczyna dominować nad użytkownikiem, powstaje karykatura. Na architekturę trzeba patrzeć całościowo. Ciągle aktualne są przymioty architektury Witruwiusza: trwałość, użyteczność i piękno. Dzisiaj dodałbym do tego jeszcze jeden element – realność ekonomiczna. Budynek musi być możliwy do zrealizowania i utrzymania. Najtrudniejsze nie jest więc samo znalezienie kompromisu – najtrudniejsze jest wypracowanie takiego rozwiązania, które nie niszczy idei projektu.
OKK: Projektujecie miejsca, w których ludzie będą żyli przez kolejne kilkadziesiąt lat. Czy podczas projektowania potrafisz wyobrazić sobie konkretnego człowieka – jego poranek, powrót z pracy, dziecko bawiące się na dziedzińcu? Jak bardzo życie przyszłych mieszkańców wpływa na Twoje decyzje projektowe?
Bartłomiej Grotte: W realizacjach mieszkaniowych zaczynamy projektowanie od rzeczy bardzo podstawowych: funkcjonalnego układu mieszkań, właściwej ekspozycji i zaplanowania dostępu do światła, ale równie ważne jest dla mnie to, co znajduje się pomiędzy budynkami. Nie traktujemy tego zagadnienia po macoszemu – to część projektu. To tam trafiamy od razu po wyjściu z mieszkania, spotykamy sąsiadów, tam bawią się nasze dzieci, a ktoś przysiada na chwilę na ławce. To właśnie to w dużej mierze decyduje, czy dane miejsce jest dobre do życia. Myśląc o projekcie staram się wyobrazić sobie, jak będzie wyglądał za dziesięć, dwadzieścia czy trzydzieści lat. Czy nasze rozwiązania nadal będą działały? Czy budynek będzie się dobrze starzał? Czy czas mu coś odbierze, czy może przeciwnie – coś doda? Bliskie jest mi myślenie, że architektury nie odbieramy wyłącznie przez formę. Ważne jest światło, materiały, proporcje czy funkcjonowanie w przestrzeni. To całość tworzy atmosferę i często pozostaje w pamięci dłużej niż sama bryła. Dlatego dobra architektura to nie tylko dobrze zaprojektowany budynek – to dobrze zaprojektowany budynek funkcjonujący w dobrze zaprojektowanej przestrzeni.
[fragment wywiadu]
Źródło:OKK
materiał prasowy